PR Modelini Seçerken Bütçe Yanlış Soru: Kurucu, Ajans ve AI Aracı Arasında Karar Matrisi

PR modelinizi seçmek bütçe sorusu değildir. Doğru model; yayın sıklığınız, düzenleyici riskiniz ve ekibinizin içeride üretebildiği editoryal yargıyla belirlenir. Bütçe sadece tavandır, kararın baş değişkeni değil.

Yanlış soru: "PR'a ne kadar harcamalıyım?"

Erken aşama kurucuların çoğu bu kararı bütçe basamağı sanıyor. "Ucuz seçenek DIY, pahalı seçenek ajans, ortası AI aracı" — sanki üç farklı fiyat etiketi seçiyorlarmış gibi.

Bu çerçeveleme yapısal soruyu atlıyor: her model aslında ne üretir, neyde başarısız olur, hangi maliyeti gizli tutar?

Üç model üç farklı sistemdir. Üçünün de girdileri, çıktıları ve kırılma noktaları farklıdır. Bütçe sadece bir kısıttır — yön gösteren değişken değil.

Kararı gerçekten belirleyen beş değişken

Doğru modeli seçmek için bütçeden önce şunları masaya yatırmak gerekiyor:

1. Yayın sıklığı. Yılda dört bültenin altında mı, ayda 1-2 bülten mi, sürekli akan bir haber merkezi mi?
2. İçeride iletişim ekibi. Sıfır kişi mi, sadece kurucu mu, dedike bir PR/iletişim kişisi mi?
3. Düzenleyici karmaşıklık. KVKK kapsamı, SPK'ya açıklama yükümlülüğü, RTÜK yayın kuralları, sektör regülatörü (BDDK, EPDK).
4. Coğrafi yayılım. Tek yurtiçi pazar mı, sınır ötesi mi, küresel teknoloji basını mı?
5. Bütçe. Sert tavan; ilk değişken değil.

Bu beş değişken sıralanmadan model seçimine girmek; sonradan boşa giden retainer aylarına ya da yapısal disiplinin çöktüğü gönderilere yol açıyor.

DIY: Kurucunun yazdığı bültenler ne zaman çalışır?

DIY model — yani kurucunun kendi bültenini yazması — net çalıştığı bir bant var:

• Düşük sıklık (çeyrekte 1'in altı)
• Tek pazar (Türkiye odaklı)
• Düzenleyici risk yok (KVKK uyumu net, SPK kapsamı dışında)
• Kurucu kendisi inandırıcı bir teknik ses

Bu bantta DIY sadece çalışmıyor; bazen daha iyi sonuç veriyor. Erken aşama teknoloji basını için kurucu özgünlüğü gerçek bir sinyal. Bir ajansın taklit edemeyeceği bir ton var: ürünü kuran kişi, ürünü kendi cümleleriyle anlatıyor.

Hatırı sayılır sayıda Türk SaaS kurucusu, ilk büyük basın tepkisini DIY bir bültenle aldı. Webrazzi, ShiftDelete ve Marketing Türkiye gibi yayınlar; özellikle B2B SaaS lansmanlarında kurucu sesini ajans cilasına tercih ediyor.

DIY ayda ~2 bülteni geçtiğinde kırılıyor. Yapısal disiplin çöküyor: boilerplate tutarsızlaşıyor, schema.org PressRelease işaretlemesi unutuluyor, dağıtım zamanlaması kayıyor. Schema küçük bir ayrıntı değil — generative arama motorları yapısal sinyalle besleniyor ve PressRelease tipi tam bunun için var.

Bir de gizli maliyet var: bülten başına 4-8 saat kurucu zamanı. Çoğu kurucu bu fırsat maliyetini hesaba katmıyor. Ayda 4 bülten = 16-32 saat = haftada bir tam iş günü kurucu zamanı.

Ajans: Aylık retainer ne zaman ücretini hak eder?

Aylık retainerlı ajans modeli — Türkiye'de mid-market ajanslarda tipik aylık ₺75.000-₺250.000 bandı, üst seviye ajanslarda ₺300.000 üstü — belirli koşullarda kesin doğru cevap:

• Sınır ötesi lansman (örneğin Avrupa pazarına eşzamanlı giriş)
• Düzenlenmiş sektör (fintek, sağlık, enerji)
• Kriz hazırlığı (ciddi itibar riski taşıyan markalar)
• Üst seviye küresel basın ilişkileri (Reuters, Bloomberg, Financial Times)

Kritik nokta: ajansta aslında satın aldığınız şey yazma emeği değil. İlişki katmanı ve editoryal yargı satın alıyorsunuz. Hangi gazetecinin hangi konuya bakacağı, ambargonun ne zaman kalkacağı, krizde hangi cümlenin söylenmeyeceği — bunlar yıllarca biriken bilgi.

Ajans, sıklık düzensizleştiğinde kırılıyor. Çeyrekte 1 bülten için aylık retainer ödeyen şirket fiilen 11 ay boşa retainer ödüyor. Cision State of the Media raporları yıllardır aynı şeyi söylüyor: gazeteciler kısa ve hedefli sunumlara, kalabalık dağıtım listelerinden gelenlerden çok daha yüksek oranda yanıt veriyor. Yani retainerlı ajansın değeri çıkardığı bülten sayısıyla değil — doğru gazeteciye doğru cümleyle ulaşma kabiliyetiyle ölçülüyor.

Krize-hazır retainer bu yüzden bağımsız bir kullanım durumu. Sıklığınız düşük olsa bile düzenleyici/itibar riskiniz yüksekse, retainer'ı kriz sigortası gibi düşünün — sıklıkla değil, hazırlıkla satın alıyorsunuz.

AI aracı: Orta yol gerçekten ne zaman mantıklı?

AI tabanlı bülten araçları (tipik aylık ₺2.000-₺6.000 bandı; bkz. fiyatlandırma) belirli bir bant için tasarlandı:

• Sıklık 1-4 bülten/ay
• Kurucu mesajı sahipleniyor ama yapısal disiplini yapacak zamanı yok
• Çok dilli ihtiyaç (TR + EN aynı anda, hreflang doğru)

AI aracı; yazma emeğini, schema.org işaretlemesini, dağıtım hijyenini ve hreflang'ı ikame ediyor. İkame etmediği şey: gazeteci ilişkileri ve canlı kriz koordinasyonu.

Princeton'ın 2024 GEO çalışması (Aggarwal vd.) net gösteriyor: generative arama motorları içeriği yapısal sinyallerle (schema işaretli sayfalar, semantik benzerlik, citation-friendly format) çekip alıntılıyor. Yani bültenin AI motorlarınca alıntılanma olasılığını belirleyen şey "kim yazdı" değil — yazma ve altyapı katmanı doğru kuruldu mu.

Maliyet matematiği basit: ayda ~2 bülteni geçen yayın sıklığında, AI aracının aylık ücreti DIY'ın gizli kurucu saatinden ucuz çıkıyor. Ajans retainer'ının ise her durumda altında. Bu yüzden orta yol "ucuz alternatif" değil; belirli bir sıklık-kontrol bandı için optimize edilmiş bir araç.

Karar matrisi

Yayın sıklığı	Düzenleyici risk	Coğrafi yayılım	Birincil model	Yedek
<1/çeyrek	Düşük	Tek pazar	DIY	AI aracı
1-2/ay	Düşük	Tek pazar	AI aracı (bkz. bülten oluşturma)	DIY
1-4/ay	Düşük	Çok dilli	AI aracı	Ajans
Düzensiz	Yüksek (KVKK/SPK)	Tek pazar	Ajans	Krize-hazır retainer
Düzenli	Yüksek	Sınır ötesi	Ajans	AI aracı + ajans hibrit
4+/ay	Karışık	Sınır ötesi	Hibrit	Ajans

Hibrit model: Series A sonrası varsayılanı

Series A sonrası şirketlerin gerçekçi seçimi tek model değil — hibrit:

• AI aracı sürekli sıklık için (lansman, ürün güncellemesi, müşteri vakası)
• Krize-hazır ajans retainer'ı itibar riski için
• Kurucu sesi stratejik anlar için (büyük yatırım turu, vizyon duyurusu)

Çoğu kurucunun yürüdüğü göç yolu şudur: DIY → sıklık arttığında AI aracı → riskler büyüdüğünde AI aracı + retainerlı kriz ajansı. İki aşamayı atlayabileceğiniz tek durum: düzenlenmiş sektörde lansman ya da küresel üst seviye basına direkt giriş — bunlarda doğrudan ajansla başlamak gerekiyor.

Edelman Trust Barometer 2024 verisi de bu hibridi destekliyor: kazanılan medya (gazeteci eliyle yazılmış kapsama) güven sıralamasında sahip olunan ve ödenmiş kanalların önünde kalmaya devam ediyor. Yüksek riskli lansmanlarda ajans ilişki maliyetinin ekonomik gerekçesi tam burada: kazanılan medyanın güven primi.

Muck Rack 2024 verisi de aynı yöne işaret ediyor: gazeteciler yüksek hacimde sunum alıyor ve gelen bültenlerin çok küçük bir kısmına yanıt veriyor. Yani hangi modelle çalıştığınız fark etmeksizin; hedefleme ve yapısal kalite, dağıtım hacminden çok daha önemli. Üç model de aynı eşikten geçmek zorunda — sadece o eşiği geçirme yöntemleri farklı.

PR modelini seçerken kendinize sorun: yayın sıklığım ne, düzenleyici riskim ne, ekibim ne kadar editoryal yargı üretebiliyor? Cevap çıktığında bütçe doğal olarak yerine oturuyor.